Wiedza w pigułce: Określanie przypadka wyrazu w zdaniu

Przypadek to forma, jaką przyjmuje rzeczownik w zależności od swojej roli w zdaniu. W języku polskim jest siedem przypadków – rozpoznajemy je po pytaniach.

Żeby ustalić przypadek rzeczownika, zadaj do niego pytanie. Każdy przypadek ma przypisany zestaw pytań. Warto nauczyć się ich na pamięć – to podstawowe narzędzie przy analizie zdania.

Mianownik – kto? co?

Przykład: Pies biegnie po łące. (kto biegnie? – pies)

Dopełniacz – kogo? czego?

Przykład: Nie ma psa w domu. (nie ma kogo? – psa)

Celownik – komu? czemu?

Przykład: Daję psu jedzenie. (daję komu? – psu)

Biernik – kogo? co?

Przykład: Widzę psa na spacerze. (widzę kogo? – psa)

Narzędnik – kim? czym?

Przykład: Idę z psem na spacer. (idę z kim? – psem)

Miejscownik – o kim? o czym? (zawsze z przyimkiem)

Przykład: Mówię o psie. (mówię o kim? – psie)

Wołacz – o! (służy do zwracania się do kogoś)

Przykład: Psie, chodź tu! (o, psie!)

Uwaga – dopełniacz i biernik mają te same pytania (kogo? co?). Przy dopełniaczu zazwyczaj coś brakuje lub przeczymy (nie ma psa), przy bierniku coś widzimy lub robimy (widzę psa).

Jak ustalić przypadek? Zadaj pytanie do rzeczownika w zdaniu i dopasuj je do listy powyżej. Jeśli pytania się pokrywają (dopełniacz i biernik), zwróć uwagę na sens zdania.