Wiedza w pigułce: Przypowieść i bajka

Bajka i przypowieść to krótkie gatunki epickie o charakterze dydaktycznym – uczą, jak postępować, i zawierają morał.

Oba gatunki łączy wiele cech: są tekstami niewielkich rozmiarów, o narrator opowiada o wydarzeniach w trzeciej osobie, fabuła jest nieskomplikowana i schematyczna, bohaterowie są ukazani uproszczeni, brak rozbudowanych opisów, a zakończenie nie musi być szczęśliwe. Oba gatunki mają charakter alegoryczny – czyli ich bohaterowie i zdarzenia symbolizują coś więcej niż to, co jest napisane wprost. Początkowo były przekazywane ustnie.

Bajka to krótki utwór epicki, którego bohaterami są najczęściej zwierzęta lub przedmioty, zawiera morał i piętnuje niewłaściwe zachowania. Jest formą przypowieści.

Bajka jako gatunek powstała w starożytności – pierwszy znany autor to Ezop. Może być pisana prozą lub wierszem. Autorzy bajek często piętnują ludzkie wady, pokazując je przez zachowanie zwierząt. W Polsce bajki pisali m.in. Ignacy Krasicki i Adam Mickiewicz.

Przykłady bajek: Kruk i lis, Żółw i zając Ezopa, Szczur i kot Ignacego Krasickiego.

Przypowieść (inaczej parabola) to krótki utwór epicki pisany prozą, którego fabuła jest alegorycznym obrazem prawd moralnych lub religijnych.

Przypowieść znana jest od starożytności – wiele tego typu tekstów znajduje się w Biblii. W odróżnieniu od bajki jest pisana wyłącznie prozą i częściej dotyczy spraw religijnych i egzystencjalnych niż obyczajowych.

Przykłady przypowieści: O synu marnotrawnym, O talentach, O miłosiernym Samarytaninie.

Jak odróżnić bajkę od przypowieści? Bajka ma najczęściej bohaterów zwierzęcych i bywa pisana wierszem – przypowieść zawsze prozą i częściej dotyczy prawd religijnych lub moralnych. Obie zawierają morał i mają charakter alegoryczny.