Przeczytaj tekst i wykonaj zadania.

Aleksander Fredro

ZEMSTA

AKT PIERWSZY

SCENA SIÓDMA

Papkin, Śmigalski, kilku służących z kijami, później Rejent i Cześnik w oknach.

PAPKIN
Panie majster, proszę waści
Przyzwoicie, grzecznie, ładnie,
Nie murować tu z napaści,
Bo mu na grzbiet co upadnie.

(po krótkim milczeniu)

Wy zaś drudzy, dobrzy ludzie,
Którzy młotki, piony, kielnie
W niepotrzebnym dzisiaj trudzie
Używacie arcydzielnie,
Idźcie wszyscy precz do czarta!

(po krótkim milczeniu)

Będzie, widzę, rzecz uparta!
Ta hołota, jakby głucha,
Mego słowa ani słucha. –
No, Śmigalski! nie trać czasu, –
Ściągniej za kark! weź narzędzie!
Grzecznie, ładnie, bez hałasu,
Niech wszystkiemu koniec będzie.
Nic się nie bój – ja za tobą.

(Śmigalski posuwa się ze służącymi ku mularzom¹. – Papkin cofa się za róg domu.)

ŚMIGALSKI
Precz! precz!

REJENT
(w oknie)
Stójcie! co to znaczy?

ŚMIGALSKI
Cześnik, pan mój, kazać raczy,
Aby muru nie kończono.

CZEŚNIK
(w oknie)
Tak jest, każę, bo mam prawo.
Dalej naprzód! dalej żwawo!

(Śmigalski posuwa się naprzód. – Papkin, który był wyszedł, znowu się cofa za róg domu.)

REJENT
Jakie prawo?

CZEŚNIK
Jak kupiono
Mur graniczny, tak zostanie.

REJENT
Ależ, luby, miły panie,
To szaleństwo z waszej strony –
I mur będzie naprawiony.

CZEŚNIK
Wprzódy trupem go zaścielę.

REJENT
(do mularzy)
Kończcie śmiało, przyjaciele,
Gardźcie ze mną próżnym krzykiem.

CZEŚNIK
Chcesz więc bójki?

REJENT
Mój Cześniku,
Mój sąsiedzie, luby, miły,
Przestań też być rozbójnikiem.

CZEŚNIK
Co! jak! – Żwawo! bij, co siły!

(Śmigalski z swoimi ludźmi wstępuje na mur. – Mularze cofają się tak, że bójka zostaje zakryta częścią muru całego.)

REJENT
Panie majster, ja w obronie –
Nic się nie bój! – Niechaj bije,
Kiedy go tam świędzą dłonie.
Dobrze! dobrze! – po czuprynie.
Ot, tak – lepiej! – co się wlezie!
Nic się nie bój! – tego trzeba. –
Niechaj bije! Świat nie zginie!
Ja Cześnika za to skryję²,
Gdzie nie widać ziemi, nieba.

CZEŚNIK
(wołając za siebie)
Hej! Gerwazy! daj gwintówkę!³
Niechaj strącę tę makówkę!
Prędko!

(Rejent zamyka okno)

Ha, ha! fugas chrustas!⁴
No, Śmigalski, dosyć będzie!

Daj półzłotka abo złoty
Baserunku⁵ dla hołoty,
Ale zabierz im narzędzie.
Dosyć, dosyć na dziś będzie.

(Zamyka okno.)

(Po odejściu wszystkich Papkin, obejrzawszy się, że już nie ma nikogo, mówi ku murowi:)

PAPKIN
(sam)
Ha! hultaje, precz mi z drogi,
Bo na miazgę was rozgniotę –
Nie zostanie jednej nogi.
A mam diablą dziś ochotę!
Wielu was tam? Chodź tu który!
Nie wylezie żaden z dziury?
O, wy łotry! O, wy tchórze!
Jutro cały zamek zburzę.

Aleksander Fredro, Zemsta, [w:] tegoż, Wybór komedii, Wrocław 2018.

1 Mularz – dawniej: murarz.
2 Skryję – tu: doprowadzę do uwięzienia.
3 Gwintówka – rodzaj strzelby.
4 Fugas chrustas – tu: uciekasz w chrusty, czyli w krzaki.
5 Baserunek – wynagrodzenie za pobicie, odszkodowanie.

Przeczytaj tekst i wykonaj zadania.

Andrzej Kojder
POCHWAŁA PRZYJAŹNI

Świat współczesny nie przypomina ateńskiej agory¹. Ludziom w XXI wieku jest bliżej do siebie, ale rzadziej i krócej są ze sobą. Będąc w ciągłym ruchu, nawiązują za pośrednictwem nowych mediów kontakty powierzchowne i krótkotrwałe. Nie mają czasu na przyjaźń, co najwyżej zawierają znajomości. Monitor komputera i klawiatura oraz wyświetlacz telefonu komórkowego zastępują im kontakty face-to-face² lub też są nowym, uproszczonym rodzajem tych kontaktów.

W szybko zmieniającym się świecie coraz częściej słyszy się pytanie: Co w życiu jest ważne? Zapytano o to filozofa Leszka Kołakowskiego, który odpowiedział: „[…] wśród dóbr ważnych w życiu na pierwszym miejscu jest przyjaźń. Potrzebujemy osób, którym możemy ufać, o których wiemy, że nas nie oszukają, nie zdradzą, pomogą w potrzebie i że my powinniśmy im służyć w biedach, które przecież każdego spotykają i które bez przyjaciół bardzo trudno jest przetrwać. Co więcej – przyjaźń to jest dobro, które w bardzo dużym stopniu zależy od nas. Możemy je sami własnym wysiłkiem utkać. Bo przyjaźń to więź zaufania, którą każdy z nas może wokół siebie budować”.

W myśli europejskiej prekursorem³ rozważań o przyjaźni jest Arystoteles⁴. Wszelka przyjaźń, zauważa Arystoteles, polega na podobieństwie i zaufaniu. Jej rola jest wieloraka. Ludziom młodym pomaga uniknąć błędów, ludzi dojrzałych pobudza do większych czynów, a starszych otacza opieką i wzmacnia ich nadwątlone siły. Podstawą przyjaźni jest wzajemna życzliwość, zgodność upodobań, gotowość do poświęceń. Przyjaciele świadczą sobie przysługi, odnoszą się do siebie z uznaniem, rozłąka nie podkopuje ich związku. Czy należy poszukiwać wielu przyjaciół? Arystoteles twierdzi, że wystarczy mieć niewielu, „tak jak niewielka ilość przyprawy wystarcza w potrawach”.

Znaczenie uczucia przyjaźni w harmonijnym układaniu stosunków między ludźmi dostrzegano już bardzo dawno i we wszystkich zakątkach świata. Jak mówi znane porzekadło: „przysłowia są mądrością narodów”. Cóż byłaby to za mądrość, gdyby pomijano w niej kwestię przyjaźni? I rzeczywiście, w obiegowej mądrości różnych ludów i narodów nie jest ona pomijana. Rosyjskie przysłowie „Powiedz, kim są twoi przyjaciele, a powiem ci, kim jesteś” stało się również polskim powiedzeniem. W Mongolii usłyszymy, że „wprawdzie zwycięzca ma wielu przyjaciół, ale zwyciężony ma dobrych przyjaciół”.

Wszystkie przytoczone tutaj argumenty skłaniają do wygłoszenia krótkiej apologii⁵ przyjaźni. Przyjaźń uczy nas powściągliwości: traktowania potrzeb przyjaciół na równi z naszymi własnymi. Uczy nas wyrozumiałości dla naszej i cudzej słabości, przywar⁶ i różnych niedostatków. Mieć przyjaciela to mieć powiernika⁷. Przyjaciel, jak nikt inny, potrafi szczerze ukazać nam nasze możliwości i zarazem wskazać na nasze braki i ograniczenia. Im więcej tworzy się kręgów przyjacielskich, tym większy jest poziom uspołecznienia. Przyjaźń bowiem, wraz z zaufaniem i życzliwością, zachęca do uczestnictwa w życiu zbiorowym, rodzi potrzebę serdecznego kontaktu, wymiany myśli.

Na podstawie: Andrzej Kojder, Pochwała przyjaźni, [w:] Kultury religijne. Perspektywy socjologiczne, red. Andrzej Wójtowicz, Warszawa – Tyczyn 2005.

1 Agora – rynek w miastach greckich, będący ośrodkiem życia politycznego, religijnego, czasem handlowego.
2 Face-to-face (ang.) – twarzą w twarz.
3 Prekursor – człowiek, który coś zapoczątkował, np. jakąś ideę.
4 Arystoteles – filozof starożytnej Grecji.
5 Apologia – tu: pochwała.
6 Przywara – ujemna cecha charakteru.
7 Powiernik – osoba zaufana, której ktoś się zwierza ze swoich spraw osobistych i tajemnic.

[475 wyrazów]